ขั้นนำ
ครูให้นักเรียนเล่นเกมทายภาพ 3-5 ภาพ โดยให้ดูภาพการ์ตูนทั่วไปที่นักเรียนรู้จัก แต่เป็นภาพที่ไม่สมบูรณ์โดยมีบางส่วนของภาพหายไป
นักเรียนช่วยกันอภิปรายว่า “เรารู้ได้อย่างไรว่าเป็นภาพของอะไรในเมื่อเราเห็นชิ้นส่วนไม่ครบถ้วน”
ครูสรุปทวนความคิดเห็นของนักเรียน เช่น “สังเกตในภาพว่ามีบางส่วนคล้ายกับสิ่งที่เคยเห็นหรือเคยรู้จัก” “คาดเดา”
ครูชวนให้นักเรียนคิดว่า “หากเราพบเห็นชิ้นส่วนของวัตถุซึ่งเราอาจไม่เคยรู้จักมาก่อน เราจะทำอย่างไรเพื่อรู้ได้ว่า สิ่งนั้นคืออะไร มีไว้ทำอะไร”
เมื่อนักเรียนนำเสนอวิธีการที่หลากหลาย ครูจึงแจ้งให้ทราบว่า วันนี้เราจะเรียนรู้ “วิธีการทางประวัติศาสตร์” ในการค้นหาคำตอบที่น่าเชื่อถือ
ขั้นสอน
ขั้นที่ 1 การกำหนดเป้าหมายหรือประเด็นคำถามที่ต้องการศึกษา
ร่วมกับ Know: What you already know about the subject.
ครูนำเสนอภาพโบราณวัตถุจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ จำนวน 1 ภาพ เป็นภาพที่ไม่สมบูรณ์ให้นักเรียนดู แล้วให้นักเรียนสังเกตรายละเอียดแล้วบันทึกลงในใบงานที่ 1 คืออะไรในอดีต (ช่อง K) และครูบันทึกลงบนกระดาน
ตัวอย่างข้อมูลจากการสังเกต ได้แก่ ปีกนก ขานก ขาของพระ คนถือด้ามไม้ คบเพลิง พระ 3 รูปยืนบนปีกนก หัวนก เขาของนก
Want to Know: What you want to learn or find out.
ครูให้นักเรียนช่วยกันกำหนดประเด็นที่จะค้นหาคำตอบเกี่ยวกับภาพที่เห็นร่วมกัน โดยใช้แนวการตั้งคำถาม (5W1H)
สิ่งนี้คืออะไร
สิ่งนี้มีไว้ทำไม
สิ่งนี้อยู่ในสมัยใด
สิ่งนี้พบที่ไหน
สิ่งนี้เกี่ยวข้องกับเราอย่างไร
ใครเป็นคนค้นพบหรือคนสร้าง
นักเรียนบันทึกลงในใบงานที่ 1 คืออะไรในอดีต (ช่อง W)
ขั้นที่ 2 การค้นหาและรวบรวมหลักฐานประเภทต่าง ๆ
นักเรียนไปพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ ศึกษาหาคำตอบตามที่นักเรียนกำหนดไว้ในขั้นที่ผ่านมา บันทึกข้อมูลที่พบลงในใบงานที่ 2 ค้นคว้าหาหลักฐาน
ครูแนะนำให้นักเรียนค้นคว้าเพิ่มเติมจากเว็บไซต์ต่าง ๆ เพื่อหาคำตอบเพิ่มเติมร่วมด้วย
ขั้นที่ 3 การวิเคราะห์หลักฐาน
Learned: What you have learned after reading or studying the material
นักเรียนจับคู่กันแล้วนำใบงานที่ 2 ค้นคว้าหาหลักฐาน ที่ได้บันทึกข้อมูลแล้วมาเปรียบเทียบกันว่าเหมือนและต่างจากเพื่อนอย่างไรบ้าง พูดคุยกันถึงเว็บไซต์ที่เพื่อนค้นหามาว่ามีความน่าเชื่อถือมากน้อยเพียงใด รวมถึงข้อมูลที่ได้เพิ่มเติมจากเว็บไซต์ต่าง ๆ แล้วจับกลุ่ม 4 คน เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลอีกครั้ง
นักเรียนนำใบงานที่ 1 คืออะไรในอดีต มาบันทึกคำตอบของตนเองที่ได้เรียนรู้ทั้งหมดลงในช่อง L โดยควรตอบให้ครบคำถามที่ตั้งไว้ในช่อง W รวมถึงสิ่งที่ได้เรียนรู้เพิ่มเติมนอกเหนือจากคำถามที่ตั้งไว้จากการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับเพื่อน
ขั้นที่ 4 การสรุปข้อเท็จจริงเพื่อตอบคำถาม
นักเรียนจับกลุ่มละ 4-5 คน รับกระดาษปรู๊ฟและปากกาเมจิกเพื่อเขียนแผนภาพสรุปความรู้เกี่ยวกับ พนัสบดีตามข้อมูลที่ค้นคว้าพร้อมระบุหลักฐาน (ได้จากใบงานที่ 2) ที่แสดงให้เห็นความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วย
ครูถามคำถามที่เตรียมไว้ ให้นักเรียนตอบจากข้อค้นพบและหลักฐาน เช่น
“พนัสบดี พบที่ไหนในประเทศไทยบ้าง มีหลักฐานใดทำให้เราตอบเช่นนั้น”
“พนัสบดี เป็นโบราณวัตถุในสมัยใด/สร้างเมื่อใด มีหลักฐานใดทำให้เราตอบเช่นนั้น”
“พนัสบดี มีความหมายใด / ลักษณะเด่นคืออะไร / มีกี่แบบ / พระปางอะไร / ทำจากวัสดุอะไร”
ขั้นที่ 5 การนำเสนอเรื่องที่ศึกษาและอธิบายได้อย่างสมเหตุสมผล
นักเรียนแต่ละกลุ่มนำผลงานติดหน้าห้องเรียนและผลัดกันเล่าข้อมูลที่ค้นพบ จากนั้นร่วมกันพิจารณาว่ากลุ่มใดมีข้อมูลที่น่าเชื่อถือเพิ่มเติมหรือแตกต่างจากเพื่อนกลุ่มอื่น ๆ ในประเด็นใดบ้าง
เช่น พบการขุดค้นพบพนัสบดีที่จังหวัดลพบุรี สุโขทัย ชลบุรี
พบว่ามีพนัสบดีที่ถูกลักลอบนำออกไปที่ต่างประเทศและคนไทยกำลังเรียกร้องให้ส่งคืนกลับมา
ขั้นสรุป
ครูชื่นชมผลงานของนักเรียนทุกกลุ่มและให้นักเรียนไตร่ตรองถึงกระบวนการหาคำตอบของตนเอง จากนั้น ครูแสดงแผนภาพวิธีการทางประวัติศาสตร์ 5 ขั้นตอน ให้นักเรียนสรุปร่วมกันว่าในการดำเนินงานของนักเรียน เพื่อหาคำตอบเรื่องพนัสบดีว่านักเรียนใช้ขั้นตอนใดบ้างแล้วร่วมกันเติมลงในแผนภาพให้สมบูรณ์
