ขั้นนำ
1. นักเรียนร่วมกิจกรรม “ทายภาพปริศนา” โดยครูฉายภาพด้วยโปรแกรมพาวเวอร์พอยท์แสดงภาพธรรมจักรที่ปิดบังด้วยตัวเลข 12 ตำแหน่ง
2. ครูสุ่มนักเรียนเพื่อบอกเลขเปิดภาพทีละตำแหน่ง เพื่อให้นักเรียนในชั้นร่วมทายว่าเป็นภาพอะไร
3. เมื่อนักเรียนทายถูกหรือเปิดภาพครบทุกตำแหน่งแล้ว ครูเฉลยว่าภาพที่เห็นเป็นภาพของ “ธรรมจักร”
4. นักเรียนอภิปรายร่วมกันว่า เคยเห็นธรรมจักรที่ใด และมีความหมายอย่างไร
5. ครูแจ้งจุดประสงค์ว่า เราจะเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับธรรมจักรทวารวดี
ขั้นสอน
6. นักเรียนร่วมกิจรรม “องค์ประกอบของธรรมจักร” โดยครูติดวาดภาพธรรมจักรขนาดใหญ่ที่กระดาน (หรือฉายภาพธรรมจักรด้วยโปรแกรมพาวเวอร์พอยท์บนจอ) แบ่งนักเรียนเป็น 7 กลุ่ม แล้วแจกบัตรคำศัพท์ให้นักเรียนกลุ่มละ 1 แผ่น มีคำว่า กง วงล้อ กำ ซี่ล้อ ดุมชั้นใน ดุมชั้นนอก และฐาน
7. นักเรียนค้นหาจากคำตอบจากอินเทอร์เน็ต สมาชิกในกลุ่มปรึกษากันแล้วนำบัตรคำไปติดลงบทภาพธรรมจักรหน้าชั้นเรียน แล้วเฉลยคำตอบร่วมกัน
8. ครูจัดกลุ่มนักเรียนและมอบหมายภารกิจให้นักเรียนเตรียมตัวก่อนไปศึกษาค้นคว้าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์
นักเรียนจัดกลุ่มละ 4 คน เรียกว่า “กลุ่มบ้าน” (ควรคละความสามารถและคละเพศ)
จากนั้นสมาชิกในกลุ่มบ้าน รับหัวข้อการค้นคว้าธรรมจักรคนละ 2 ภาพ ตามใบงาน จิ๊กซอว์ต่อธรรมจักร ที่ครูแจกให้ ดังนี้
สมาชิกคนที่ 1 ธรรมจักรภาพที่ 1-2 (ลายกลีบบัวหงาย ฐานบัวหงาย)
สมาชิกคนที่ 2 ธรรมจักรภาพที่ 3-4 (ฐานกลีบบัวนูน ลายพรรณพฤกษา)
สมาชิกคนที่ 3 ธรรมจักรภาพที่ 5-6 (ลายก้านขด ลายพระสุริยะ)
สมาชิกคนที่ 4 ธรรมจักรภาพที่ 7-8 (ลายคชลักษมี รูปบุรุษครึ่งตัว)
9. ครูแจ้งให้เรียนทำความเข้าใจกระบวนการเรียนรู้แบบจิ๊กซอว์ โดยสมาชิกกลุ่มบ้านมีหน้าที่หาคำตอบในส่วนของตนเอง เพื่อจะนำมาอธิบายให้สมาชิกกลุ่มบ้านได้รู้ธรรมจักรครบทุกภาพ แต่สมาชิกกลุ่มบ้านต้องแยกย้ายไปรวมกับสมาชิกกลุ่มอื่นที่ได้หัวข้อเดียวกันเพื่อช่วยกันหาคำตอบ เรียกว่า “กลุ่มเชี่ยวชาญ”
10. นักเรียนไปทัศนศึกษาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ โดย “กลุ่มเชี่ยวชาญ” ร่วมกันค้นคว้าหาคำตอบ โดยในใบงานจะกำหนดหัวข้อเกี่ยวกับธรรมจักรแต่ละภาพ 5 ประเด็น ดังนี้ 1) สมัย (พุทธศตวรรษที่) 2) ลายที่เป็นเอกลักษณ์ 3) ลักษณะโดยรวม 4) จำนวนซี่ล้อ และ 5) ความหมายที่พบ
11. นักเรียนกลุ่มเชี่ยวชาญช่วยกันนำเสนอข้อมูลที่บันทึกมาให้เพื่อนร่วมชั้นฟังจนครบธรรมจักรทุกภาพ สรุปและอภิปรายร่วมกัน แล้วกลับเข้ากลุ่มบ้าน จากนั้นนักเรียนแต่ละคนบันทึกข้อมูลธรรมจักรทั้ง 8 ภาพ ลงในสมุดบันทึกของตนเอง ตัวอย่างดังนี้
12. นักเรียนร่วมกิจกรรม “วิเคราะห์ลาย ได้หมวดหมู่” โดยนักเรียนกำหนดเกณฑ์เพื่อแบ่งหมวดหมู่ของข้อมูลธรรมจักรที่พบ อย่างน้อย 2 กลุ่ม แล้วลากเส้นจับกลุ่ม แต่ละกลุ่มเขียนลงในกระดาษปรู๊ฟแผ่นใหญ่ ซึ่งอาจวาดรูปหรือเขียนชื่อลายธรรมจักรทั้ง 8 แบบ นำผลงานติดหน้าชั้นเรียนแล้วนำเสนอ ครูและเพื่อนร่วมกันแสดงความคิดเห็นที่มีต่อผลงานของแต่ละกลุ่ม
ขั้นสรุป
13. นักเรียนสรุปร่วมกันว่าได้เรียนรู้อะไรบ้างเกี่ยวกับ ธรรมจักร (เป็นโบราณวัตถุสมัยทวารวดี พบว่าทำจากหิน เป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนา มีหลายลวดลาย สื่อความหมายต่าง ๆ การสลักหินสมัยโบราณ ศาสนาเป็นศูนย์รวมจิตใจของมนุษย์มายาวนาน ควรอนุรักษ์)
และนักเรียนรู้สึกอย่างไรที่เมืองนครปฐมมีการค้นพบธรรมจักรจำนวนมากที่สุดคือมากกว่า 30 วงและมีขนาดใหญ่กว่าที่อื่น รองลงมาคือเมืองอู่ทองลพบุรี และสรุปได้ว่าเมืองโบราณนครปฐมคือศูนย์กลางการเผยแพร่พระพุทธศาสนาในดินแดนสุวรรณภูมิ
14. นักเรียนทำแบบทดสอบ เรื่อง ธรรมจักร จำนวน 10 ข้อ 10 คะแนน แล้วนำคะแนนรวมของสมาชิกกลุ่มบ้านมาเฉลี่ยเป็นคะแนนของคนในกลุ่มบ้าน (คนในกลุ่มบ้านจะได้คะแนนเท่ากันคือ คะแนนเฉลี่ย)
