ที่มา: https://www.spanishacademyantiguena.com/blog/2021/05/09/guatemalan-worry-dolls/
หลาย ๆ คนอาจจะเคยเห็นตุ๊กตาทำมือตัวเล็ก ๆ ขนาดไม่เกิน 2 นิ้ว ทำจากไม้ ตกแต่งด้วยขนแกะ ลวด หรือผ้าชิ้นเล็ก ๆ สีสันสดใส ลักษณะเป็นผู้หญิงแต่งชุดพื้นเมืองมายา เราอาจจะเคยเห็นตุ๊กตาแบบนี้ตามร้านขายของที่ระลึก ดูเผิน ๆ เหมือนจะเป็นสินค้าทำมือทั่วไป แต่แท้จริงแล้วพวกมันมีต้นกำเนิดอยู่ไกลถึงประเทศกัวเตมาลาเลยทีเดียว
พื้นที่แถบลาตินอเมริกาเป็นภูมิภาคที่รุ่มรวยไปด้วยวัฒนธรรมที่หลากหลาย อันเป็นผลลัพธ์ของการผสมผสานระหว่างอิทธิพลของวัฒนธรรมยุโรป แอฟริกา และวัฒนธรรมพื้นถิ่นเอง อีกทั้งยังเป็นบ้านของอารยธรรมเก่าแก่ของโลกอย่างโอลเมก มายา แอซเท็ก และอินคาอีกด้วย แต่ละประเทศในแถบลาตินอเมริกาต่างก็มีวัฒนธรรม ตำนาน ความเชื่อ และคติชนที่มีเอกลักษณ์และเสน่ห์เป็นของตัวเอง ซึ่งบางอย่างก็มีชื่อเสียงโด่งดังระดับโลก เช่น เทศกาลเฉลิมฉลองวันแห่งความตายของประเทศเม็กซิโก
แม้วัฒนธรรมความเชื่อของประเทศกัวเตมาลาอาจจะไม่ได้เป็นที่รู้จักแพร่หลายนัก แต่ก็มีความน่าสนใจไม่แพ้ของประเทศอื่น ๆ ในแถบเดียวกันเลย แม้แต่ตุ๊กตาทำมือตัวเล็ก ๆ ที่ดูเหมือนจะไม่มีอะไรนี้ก็มีเรื่องราวเบื้องหลังเป็นของตัวเอง
ตุ๊กตาตัวนี้เรียกตามต้นฉบับภาษาสเปนว่า มูเญกา กีตาเปนา (Muñeca quitapena) ซึ่งแปลเป็นภาษาอังกฤษว่า “Worry Doll” สาเหตุที่ได้ชื่อนี้ก็เพราะชาวกัวเตมาลามีความเชื่อว่าตุ๊กตาตัวนี้สามารถขจัดความเครียด ความกังวลของผู้เป็นเจ้าของได้นั่นเอง
ที่มาของตุ๊กตา Worry Doll มาจากตำนานเก่าแก่ของอารายธรรมมายาที่บันทึกไว้ในโปปอล วูห์ (Popol Vuh) เอกสารโบราณที่ว่าด้วยประวัติศาสตร์และตำนานความเชื่อของชาวกีช (K’iche) ชนกลุ่มหนึ่งของอาณาจักรมายา ซึ่งอาศัยอยู่ในบริเวณประเทศกัวเตมาลาปัจจุบัน
ตำนานเล่าว่าเมื่อเหล่าเทพเจ้าเพิ่งเริ่มสร้างโลก มนุษย์ในยุคแรกสร้างขึ้นจากหิน ทำให้มีความแข็งกระด้างเกินไปจนไม่สามารถขยับเคลื่อนไหวได้ ต่อมาเทพเจ้าจึงสร้างมนุษย์ขึ้นจากโคลน แต่พอฝนแรกตกลงมา ร่างกายที่ทำจากโคลนเมื่อโดนฝนก็ละลายหายไป หลังจากนั้นเหล่าเทพเจ้าจึงตกลงกันว่าจะสร้างมนุษย์ขึ้นจากข้าวโพด
เมื่อนั้น อิกซ์มูกาเน (Ixmucane) เทพีแห่งข้าวโพด ลูกสาวของเทพเจ้าแห่งดวงอาทิตย์หรือว่าสุริยเทพ ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นเพื่อรับผิดชอบหน้าที่สร้างมนุษย์ชาวมายานับตั้งแต่นั้น ตำนานเล่าว่าเมื่อเวลาผ่านไป อิกซ์มูกาเนก็แปลงกายเป็นตุ๊กตาเพื่อปกป้องคุ้มครองมนุษย์ที่ตนสร้างขึ้น จึงเป็นที่มาของความเชื่อว่าตุ๊กตา Worry Doll มีคุณสมบัติสามารถแก้ปัญหาและขจัดความกังวลใจของเจ้าของได้
วิธีการใช้งานตุ๊กตา Worry Doll นั้นเรียบง่ายมาก คือก่อนเข้านอนให้เจ้าของกระซิบเล่าปัญหาหรือความกังวลต่าง ๆ ให้ตุ๊กตาฟังตามลำพัง พอเล่าจบแล้วก็บอกกับตุ๊กตาว่า “ฉันอยากมีความสุข” ปิดท้ายด้วยการจูบและกล่าวขอบคุณตุ๊กตาตัวนั้น ก่อนจะวางตุ๊กตาไว้ใต้หมอนและเข้านอน เวลากลางคืนในขณะที่เจ้าของนอนหลับ ตุ๊กตาก็จะทำหน้าที่ดูดซับความกังวลจากเจ้าของมาไว้ที่ตัวเอง ทำให้เจ้าของตื่นเช้ามาอย่างสดชื่น จิตใจแจ่มใสไร้กังวล แต่เมื่อเป็นเช่นนั้นตุ๊กตาก็จะเป็นฝ่ายเจ็บแทน เพราะต้องแบกรับความกังวลจากเจ้าของมาไว้กับตัวเอง วิธีการแก้ก็เรียบง่ายอีกเช่นกัน คือให้เจ้าของลูบที่ท้องของตุ๊กตาตัวนั้น เพื่อช่วยคลายความเจ็บปวดให้ตุ๊กตา
ปัจจุบันตุ๊กตา Worry Doll กลายเป็นสินค้าทำมือที่พบเห็นได้ทั่วไป บางคนอาจจะคิดว่าเป็นแค่ของที่ใช้เป็นเครื่องรางตามความเชื่อ แต่ที่จริงแล้วมีการใช้ตุ๊กตา Worry Doll ในการรักษาทางกุมารเวชและจิตเวชสมัยใหม่ด้วย การฝึกให้เด็กใช้ตุ๊กตา Worry Doll จะช่วยให้เด็กจัดการกับอารมณ์และความเจ็บปวดทางจิตใจของตัวเองได้ อีกทั้งยังเป็นการฝึกทักษะการสื่อสาร ทำให้เด็กสามารถถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกที่ซับซ้อนออกมาเป็นคำพูดได้ ไม่ใช่แค่ในเด็กเท่านั้น ผู้ใหญ่เองก็ใช้ตุ๊กตา Worry Doll ในการช่วยลดความวิตกกังวลได้เช่นกัน การเล่าปัญหาคับข้องใจให้ตุ๊กตาฟังเป็นประจำทุกคืน จะช่วยให้ผู้ใช้สามารถจัดการกับความกังวลในแต่ละวันได้ดียิ่งขึ้น
รายการอ้างอิง
Guatemalan Worry Dolls Tradition. (2021). Antiguena Spanish Academy. https://www.spanishacademyantiguena.com/blog/2021/05/09/guatemalan-worry-dolls/
rasmusdahlj. (2020). Guatemalan Worry Dolls: Upholding the Mayan Tradition Sustainably. From The Mayan People To You. https://www.fromthemayan.com/post/guatemalan-worry-dolls-upholding-the-mayan-tradition-sustainably
The Guatemalan Worry Dolls Story: How to Help Anxious Kids. (2020). such a little while. https://www.suchalittlewhile.com/guatemalan-worry-dolls-story/
