พระเมรุมาศ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
ภาพจำลองแบบพระเมรุมาศสมเด็จพระพันปีหลวง
“พระเมรุมาศ” และ “พระเมรุ” เป็นสถาปัตยกรรมที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพหรือพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ ตามโบราณราชประเพณีซึ่งถือปฏิบัติสืบมาด้วยคติความเชื่อในศาสนาพุทธและพราหมณ์ ด้วยคติที่ว่า พระมหากษัตริย์ทรงเปรียบเสมือนสมมติเทพเมื่อสวรรคตจึงมีการสร้างสถานที่ในการพระบรมศพ โดยจำลองพระเมรุมาศอันเป็นศูนย์กลางจักรวาล
ทั้งนี้ คำว่า “พระเมรุมาศ” ไม่ได้หมายถึงแค่อาคารสำหรับถวายพระเพลิงองค์เดียว แต่หมายถึงอาคารอีกหลายหลังที่อยู่โดยรอบ ประกอบด้วย
- พระที่นั่งทรงธรรม สถานที่สำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ประทับทรงธรรมและทรงประกอบพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลในการออกพระเมรุพระบรมศพ พระศพ
- ทับเกษตร อาคารสำหรับข้าราชการที่มาในพระราชพิธีพักและฟังสวดพระอภิธรรม
- ซ่าง / ส้าง หรือ สำส้าง สถานที่สำหรับพระพระสงฆ์ในพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรม
- หอเปลื้อง สถานที่สำหรับเก็บพระโกศหลังจากได้เชิญพระบรมศพ พระศพขึ้นประดิษฐานบนพระจิตกาธานแล้ว
- ศาลาลูกขุน เป็นที่เฝ้าของข้าราชการ
- ทิม สำหรับเจ้าพนักงาน และใช้เป็นที่ตั้งเครื่องประโคม
- เกย อยู่ด้านหน้าประตูกำแพงแก้วด้านทิศตะวันตกของพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง มีบันได้ขึ้นลง 3 ด้าน เพื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมศพ พระศพ ขึ้นประดิษฐาน
- พลับพลายก ใช้สำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์ ทรงรอรับส่งพระบรมศพ พระศพ ขึ้นราชรถ
การออกแบบสถาปัตยกรรมพระเมรุมาศ พระเมรุ และการปลูกสร้างนั้น ต้องอาศัยการสร้างสรรค์ออกแบบจากผู้เชี่ยวชาญทางศิลปกรรมหลายแขนง เพื่อออกแบบรูปลักษณ์ ก่อสร้างอาคาร การประดิษฐ์ลวดลายตกแต่ง โดยต้องคำนึงถึงว่าความสมพระเกียรติและการถ่ายทอดลักษณะของพระเมรุมาศให้สอดคล้องกับพระผู้เสด็จสู่สวรรคาลัย
สำหรับการออกแบบพระเมรุมาศและเครื่องประกอบเนื่องในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงนั้น กรมศิลปากร ได้ยึดหลักการออกแบบให้ถูกต้องตามโบราณราชประเพณี ควบคู่กับความงดงามทางรูปแบบศิลปกรรม ที่สะท้อนพระราชจริยาวัตรและพระมหากรุณาธิคุณต่อพสกนิกรไทย ตลอดจนการจำลองรูปแบบตามคติภูมิจักรวาล และการถวายพระเกียรติยศสูงสุด
ข้อมูลอ้างอิง
ยิ้ม ปัญฑยางกูร. (2528). งานพระเมรุมาศสมัยกรุงรัตนโกสินทร์. กรมศิลปากร.
สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (มปป.) พระเมรุมาศ แห่งสยามประเทศ. https://library.stou.ac.th/wp-content/odi/royal-funeral-pyre/index.html
Matichon Online. (2559). ‘พระเมรุมาศ’ ในประวัติศาสตร์แห่งสยามประเทศ. https://www.matichon.co.th/prachachuen/news_359135
ผู้จัดการออนไลน์. (2569). “พระเมรุมาศสมเด็จพระพันปีหลวง” งดงามสมพระเกียรติ ออกแบบยึดโบราณราชประเพณี. https://mgronline.com/travel/detail/9690000008759
